Znakowanie psów, chipowanie, mikrochipy

Wszczepianie zwierzętom pod skórę miniaturowych układów elektronicznych, które przechowują numer, dostępny za pomocą odpowiedniego czytnika (analogicznie jak kody kreskowe na produktach w sklepie). Technicznie zaawansowany sposób znakownia zwierząt w porównaniu do wypalania znamion, kolczykowania czy tatuaży.

Mikrochipowe systemy znakowania zwierząt są liczne i miały od początku zastosowanie lokalne, np. w hodowlach przemysłowych. Po ich standaryzacji technicznej (norma ISO-11785) mogą mieć znaczenie publiczne, ale jest ono zależne od tego, czy i jak funkcjonują publiczne systemy rejestracji.

Znakowanie a problem bezdomnych zwierząt

Z punktu widzenia problemu bezdomności zwierząt najważniejsza nie jest technologia znakowania, lecz praktyczny pożytek jaki możne ona przynieść. System wprowadzany obecnie w skali kraju identyfikuje zwierzę z dokumentem (paszportem) niezbędnym przy wywożeniu zwierzęcia do krajów Unii Europejskiej. Ponieważ zwierzęta bezdomne nie noszą paszportów, więc system znakowania może przeciwdziałać bezdomności tylko przez identyfikację zwierzęcia z danymi właściciela w rejestrze komputerowym.

Problem polega na tym, że nie ma jednolitego publicznego rejestru (są tylko komercyjne albo lokalne, gminne), a dane osobowe właściciela są w zasadzie chronione. O znalezionym zwierzęciu można zatem (po odczytaniu numeru czytnikiem) tylko poinformować administratora danego rejestru i liczyć na to, że on poinformuje właściciela. Nie można natomiast ustalić danych właściciela publicznie, np. w celu wyegzekwowania opieki nad zwierzęciem. Zresztą to samo dotyczy trafiających do schronisk rasowych psów z tatuażem hodowlanym.

Jeśli system taki wprowadzany jest np. w skali gminy, to może on przeciwdziałać bezdomności przy założeniu, że wszystkie zwierzęta w gmnie będą systematycznie znakowane, dane o właścicielach będą jawne z urzędu i na bieżąco uaktualniane a ponadto gmina jest w stanie wyegzekwować właściwą opiekę od właścicieli ustalonych za pomocą znakowania i rejestru. No i w gminie nie pojawią się zwierzęta z innych gmin.

Spełnienie tych założeń nastręcza trudności prawne, organizacyjne i administracyjne w zupełnie innej skali i innej natury niż sama technika znakowania czy też sam przepis o obowiązku. Podobnie jak dla odczytania tradycyjnego numerka przyczepianego do obroży, psa trzeba uchwycić, bo czytniki chipów działają z małej odległości. Mikrochip wielkości ziarnka ryżu wszczepiony pod skórę można równie łatwo wszczepić jak i usunąć. Z pewnością jednak trudniej go zgubić. Warto tu przpomnieć, że obowiązkowa rejestracja psów w miastach (numerki przy obroży) formalnie obowiązywała ostatnio od 1974 do 1993 roku. Jednak po reformie samorządowej poniechano stosowania i egzekwowania tych przepisów, wraz z zwycofaniem się państwa z finansowania obowiązkowych szczepień psów przeciw wściekliźnie. Powodem zaniku tego systemu nie było jednak to, że był technicznie prosty czy wręcz prymitywny, ale to, że prowadzenie i wykorzystanie rejestrów przerastało administrację państwową pod względem organizacyjnym.

Dlatego mikrochipy nie stanowią same przez się metody rozwiązywania problemu bezdomnych zwierząt. Stanowić mogą natomiast znaczne ułatwienie odnajdywania zwierząt, które:

• przypadkowo zaginęły, choć miały dobrą opiekę (na tyle dobrą, że zostały poddane chipowaniu),
• trafiły w odpowiedzialne ręce, numer został odczytany i zgłoszony,
• są aktywnie poszukiwane przez właścicieli, którzy zawarli z administratorem rejestru umowę, że powiadomi ich o ew. zgłoszeniu znalezienia.

Niestety, sytuacje takie stanowią margines problemu bezdomnych zwierząt w Polsce. Podobnie jak marginalne były przypadki psów które zabłąkały się, a dzięki rejestrowi numerków wróciły pod opiekę właściciela.
 

Oferta dla gmin

Systemy chipowania psów oferowane są gminom przez różne firmy i reklamowane jako środek przeciwdziałania bezdomności zwierząt. Oferta bywa atrakcyjna w swej nowoczesności, choć jest już mniej atrakcyjna pod względem kosztów.

Gminy, które kupują systemy chipowania i rejestracji, zwykle chcą je wdrażać wraz z nałożeniem na mieszkańców administracyjnego obowiązku rejestracji psów. Bo wydaje im się to logiczne tylko w ramach szerszych działań, obejmujących także pobieranie lokalnej opłaty od psów, egzekwowanie obowiązku szczepień przeciw wściekliźnie, rejestrację psów ras agresywnych a także postępowanie ze zwierzętami bezdomnymi.

Lokalne pomysły na takie kompleksowe uregulowania (niezależnie od kwestii ich skuteczności), natrafiają od razu na przeszkody prawne, bo sądy uchylają takie regulacje jako pozbawione dostatecznej podstawy.

Bywa, że oferenci systemów znakowania dla gmin, nie tylko reklamują swe usługi jako skuteczne, ale także dezinformują o tym, że oznakowanie wszystkich psów w Polsce będzie wkrótce wymagane z mocy przepisów Unii Europejskiej.

---

Patrz także:

Chipy psu na budę, Gazeta Wyborcza – Białystok, 24.02.2009

TOZ - identyfikacja (program "Bezpieczny Pies")

Przykład oferty TOZ (z obrad Rady Miasta Kielce)

Polskie Towarzystwo Rejestracji i Identyfikacji Zwierząt (program "Podej łapę")

Rozporządzenie Nr 998/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003

Informacja Rzecznika Praw Obwatelskich z 2006 r.